الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٦ - دفاع مصنف از طرف اخفش و جواب از دو اشكال مذكور

٥- قسم پنجم « اىّ » آنستكه آنرا وسيله منادى قرار دادن كلمه‌اى كه الف و لام دارد قرار مى‌دهند مانند:

يا ايّها الرّجل.

چه آنكه اسم الف و لام‌دار ممنوع است منادى قرار گيرد حال اگر بين حرف نداء و نين اسمى لفظ « اىّ » قرار گيرد اين منع برداشته شده و بجواز مبدّل مى‌شود.

رأى اخفش درباره «أى» وصليّه‌

اخفش پنداشته است كه « اىّ » وصله و وسيله منادى قرار دادن كلمه الف و لام‌دار واقع نشده و « اىّ » در مورد مذكور همان « اىّ » موصوله است و صدر صله‌اش كه عائد باشد حذف شده فلذا معناى « يا ايّها الرّجل» يا من هو الرّجل مى‌باشد و بدين ترتيب قسم پنجم « اىّ » منتفى مى‌گردد.

مردود بودن رأى اخفش‌

مصنّف گويد:

قول اخفش مردود است زيرا در هيچ موردى سراغ نداريم ضمير عائدى را كه واجب الحذف باشد بنابراين چطور مى‌توان « اىّ » وصليه را همان « اىّ » موصوله دانست در حاليكه هيچگاه عائدش ذكر نشده بلكه لازم است محذوف باشد.

و نيز چطور بگوئيم « اىّ » وصليه همان « اىّ » موصوله است در حاليكه هيچ موصولى نيست كه صله آن واجب باشد جمله اسميّه بيايد.

دفاع مصنّف از طرف اخفش و جواب از دو اشكال مذكور

سپس مصنّف مى‌گويد: